Zakład Najnowszej Historii Politycznej

Kierunki badań

Zakład, stworzony przez prof. Andrzeja Paczkowskiego a obecnie kierowany przez prof. Andrzeja Friszke, realizuje badania nad instytucjami władzy PRL, szczególnie PZPR i aparatu bezpieczeństwa oraz zachowaniami społeczeństwa, w tym kształtowaniem się opozycji i oporu społecznego. Prowadzono także badania nad dziejami emigracji politycznej po 1945 r. i jej oddziaływaniem na kraj. W ostatnich latach większość aktywności pracowników Zakładu skupia się wokół realizacji następujących zadań: różne aspekty funkcjonowania struktur aparatu władzy PRL i drogi kariery; postawy wybranych intelektualistów w PRL; działalność opozycji i Solidarności, w tym w zakresie tworzenia sieci społecznych; początki transformacji ustrojowej przed i po 1989; pamięć zbiorowa i polityka pamięci, w tym pamięć o Zagładzie Żydów.

W Zakładzie przygotowano do druku serię wydawniczą „Dokumenty do dziejów PRL” (red. prof. Paczkowski), prowadzono projekty badawcze, m. in. „Centrum władzy w Polsce 1948-1970”, „Emigracja polityczna 1945-1989”, „Solidarność – struktury organizacyjne i ruch społeczny” oraz opublikowano wiele materiałów dotyczących genezy transformacji ustrojowej w Polsce. Podstawą metodologiczną prac powstających w Zakładzie są rozległe kwerendy archiwalne, a także relacje i wywiady z uczestnikami badanych wydarzeń.

Pracownicy Zakładu są autorami wielu monografii w j. polskim, które w poważnym stopniu tworzą stan wiedzy o powojennej historii Polski. Publikowali również książki w prestiżowych wydawnictwach uniwersyteckich w Stanach Zjednoczonych (przykładowo, The Spring Will Be Ours Andrzeja Paczkowskiego lub Rebellious Satellite Poland 1956 Pawła Machcewicza), ich prace były tłumaczone na język angielski, niemiecki i ukraiński.

Szczegółowe tematy badawcze

• Pionier – dziecięca organizacja komunistyczna w II RP;
• Własne badania nad ruchem komunistycznym i doświadczeniem władzy w PRL;
• Stanisław Ossowski i komuniści;
• Jakub Karpiński – biografia intelektualna;
• Jan Lityński – biografia opozycjonisty;
• Komuniści polscy 1921-1938;
• ruch studencki w bloku sowieckim;
• studenci w organizacjach pro-rezimowych;
• historia SLD;
• dysydenci w bloku sowieckim;
• PZPR i partie lewicy na zachodzie;
• Polityka Stanów Zjednoczonych wobec Polski (1980-1989);
• Terroryzm w PRL;
• Relacje PZPR – sądownictwo;
• Obcy wśród swoich – polityczne i tożsamościowe dylematy komunistów żydowskiego pochodzenia 1918-1968;
• Krzysztof Skubiszewski i Ministerstwo Spraw Zagranicznych w okresie transformacji (1989-1993);
• Polskie koncepcje na temat Związku Radzieckiego;
• Polska polityka wschodnia wobec kruszenia ładu w Europie Wschodniej;
• Polska pod okupacją niemiecką 1939-1945;
• Ideologia polskich komunistów w latach sześćdziesiątych;

Realizowane w zakładzie granty, uzyskane w zewnętrznych postępowaniach konkursowych

• Kampania antysyjonistyczna 1967-1968: nowa synteza, kier. prof. dr hab. D. Stola (NCN OPUS 21);
• „Polska pod okupacją niemiecką 1939-1945. Podręcznik”, kier. prof. dr hab. P. Machcewicz (Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki);
• Perspektywy porównawcze dotyczące studentów, pokoleń i komunizmu, kier. dr T. Junes (NCN SONATA BIS 13);
• Trajektorie karier w aparacie bezpieczeństwa PRL. Studium społecznych fundamentów dyktatury, kier. dr hab. Piotr Osęka, prof. ISP PAN (NCN OPUS 27);
• Obraz relacji polsko-żydowskich w izraelskim dyskursie publicznym (1948-1967) – kwerenda, kier. dr M. Semczyszyn (NCN MINIATURA 8);
• Powiatowa rewolucja czy rewolucja w powiecie? Biografie i praktyki aktorów politycznych w województwie warszawskim 1944–1956, kier. dr Ł. Bertram (NCN SONATINA 4);
• Obcy wśród swoich. Polityczne i tożsamościowe dylematy polskich komunistów żydowskiego pochodzenia, kier. mgr K. Kwiatkowska-Moskalewicz (NCN PRELUDIUM 22).